logo     small logo upcfbih    

Povodom oprečnih medijskih izvještavanja u vezi obdukcija umrlih osoba sa suspektnom ili potvrđenom COVID-19 bolešću, a radi saopštavanja pravilnih i na dokazima utemeljenih činjenica, Udruženje patologa i citologa Federacije Bosne i Hercegovine dalje sljedeće saopštenje:

SARS-CoV-2 je svrstan u grupu Hazard Grade 3 (HG3) patogena, zajedno sa visoko rizičnim virusima kao što su virus bjesnila, poliovirus, virus žute groznice, HIV, hepatitis B, i drugi [1,2,3]. HG3 patogeni uzrokuju teške bolesti kod ljudi i predstavljaju visoki rizik za medicinsko osoblje, s potencijalnim širenjem i na druge ljude [2]. 

Vodeće autoritativne međunarodne institucije kao što su Svjetska zdravstvena organizacija [3], Europski Centar za kontrolu bolesti [6], Centar za kontrolu bolesti SAD [7], Royal College of Pathologists Velike Britanije [1], i institucije iz regiona, kao što je Hrvatski zavod za javno zdravstvo [4], ne preporučuju obdukcije umrlih sa suspektnom ili dokazanom COVID-19 bolešću, osim u slučajevima kada postoji apsolutna sudsko-medicinska indikacija, npr. ubistvo i sl. [4]. Takve preporuke su donijete iz sljedećih razloga:

  • COVID-19 je visokozarazna bolest sa potencijalno velikim opasnostima po zdravlje osoblja koje učestvuje u procesu obdukcije, te čišćenju i dekontaminaciji prostora nakon obdukcije. Također, postoji opasnost po javno zdravlje uslijed širenja infekcije sa zaraženog osoblja na druge ljude [1];
  • SARS-CoV-2 je nedvojbeno postojan i infektivan u tjelesnim tekućinama i organima umrlog [3], a dodatno je dokazano da je infektivan na raznim vanjskim površinama i do 72h u eksperimentalnim uslovima [5].
  • Za obavljanje ovakvih obdukcija neophodne su specifične prostorije sa prirodnom ventilacijom zraka od najmanje 160L/s po umrlom, ili prostorije sa negativnim tlakom i zamjenom zraka najmanje 12 puta u toku 1h. Pored toga, potrebna je sva druga lična zaštitna oprema za osoblje, primjerena riziku od HG3 patogena [2,3,6,7].
  • COVID-19 može biti glavnim uzrokom smrti, ili doprinosećim uzrokom, ukoliko je umrli u vrijeme infekcije istovremeno bolovao od drugih akutnih ili hronočnih bolesti.
  • Konačno, dostupnim kliničkim, radiološkim i laboratorijskim metodama pre- i post-mortem, može se utvrditi prisustvo ili odsustvo SARS-CoV-2, a iz najnovijih kliničkih iskustava i studija poznate su posljedice ovakve infekcije u vidu zatajenja funkcije pluća, bubrega i drugih organa. U ovakvim slučajevima obdukcija ne donosi nikakve nove podatke o uzroku smrti, te rizik po lično i javno zdravlje je puno veći od koristi.

Uzimajući u obzir stavove međunarodnih institucija, te naša lična iskustva i ekspertizu, Udruženje je jedinstvenog stava da obavljanje obdukcije umrlog sa suspektnom ili dokazanom COVID-19 bolešću, u uslovima kada je uzrok smrti jasan, ne pruža dodatne korisne informacije, dok istovremeno predstavlja neopravdani rizik za lično i javno zdravlje. U suspektnim slučajevima, post-mortem radiološka i laboratorijska dijagnostika imaju jednaku informativnu vrijednost, a nose puno manje rizika za zdravlje ljudi i troškova za zdravstveni sistem.

Udruženje će nastaviti pažljivo pratiti nove informacije, iskustva i preporuke međunarodnih tijela koje svakodnevno pristižu, te svoje stavove usklađivati sa novim saznanjima i najboljom praksom. U situaciji kada se kao cjelokupno društvo podvrgavamo rigoroznim mjerama da bi smanjili rizik od širenja infekcije, postupanje suprotno najboljoj praksi i preporukama značilo bi neodgovorno ponašanje.

Reference

  1. Osborn M, Lucas S, Stewart R, et al. Autopsy practice relating to possible cases of COVID-19 (2019-nCov, novel coronavirus from China 2019/2020) secondary autopsy practice relating to possible cases of COVID-19 (2019-nCov, novel coronavirus from China 2019/2020), 2020. Dostupno 09.04.2020 na: https://www.rcpath.org/uploads/assets/d5e28baf-5789-4b0f-acecfe370eee6223/fe8fa85a-f004-4a0c-81ee4b2b9cd12cbf/Briefing-on-COVID-19-autopsy-Feb-2020.pdf
  2. Health and Safety Executive Advisory Committee on Dangerous Pathogens. The Approved list of biological agents. secondary the Approved list of biological agents. Dostupno 09.04.2020 na: www.hse.gov.uk/pubns/misc208.pdf
  3. World Health Organization. Infection Prevention and Control for the safe management of a dead body in the context of COVID-19. Dostupno 09.04.2020 na: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/331538/WHO-COVID-19-lPC_DBMgmt-2020.1-eng.pdf
  4. Hrvatski zavod za javno zdravstvo. Smjernice za opremanje, prijenos, prijevoz, kremiranje i pogreb osobe preminule kao posljedica bolesti COVID-19. Dostupno 09.04.2020 na: https://www.hzjz.hr/wp-content/uploads/2020/03/Opremanje-prijenos-prijevoz-kremiranje-i-pogreb-osobe-preminule-kao-posljedica-bolesti-COVID-19.pdf 
  5. Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1 Dostupno 09.04.2020 na https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMc200
  6. Considerations related to the safe handling of bodies of deceased persons with suspected or confirmed COVID-19. Dostupno 09.04.2020 na: https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-safe-handling-of-bodies-or-persons-dying-from-COVID19.pdf
  7. Collection and Submission of Postmortem Specimens from Deceased Persons with Known or Suspected COVID-19, March 2020 (Interim Guidance). Dostupno 09.04.2020 na: https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/guidance-postmortem-specimens.html